دیمانەیەک لەگەڵ عومەر ئێلخانیزادە
وهشانگهر رزگار - 4 شهم Jul 08, 3:41 am
دیمانەیەک لەگەڵ عومەر ئێلخانیزادە، سکرتێرى گشتى کۆمەڵەى زەحمەتکێشانى کوردستان
ئامادەکار: ئەحمەد سەفا رۆزنامەى بارزان
پرسیار: ئێستاش یەکێک لە مەسەلەکانى جێگاى قسەوباس، پێوەندى و کێشەى نیوان ئێران و ئامریکا و دەور و نەخشى ئێرانە لە ناوچەکەدا. زۆرێک لە چاوەدێرانى سیاسى پێیانوایە کە حکومەتى ئۆباما بە هۆى گرفتى ئابورى و سەرنەکەوتنى لە عێراق و ئەفغانستان، تێدەکۆشآ لەگەڵ ئێران بسازآ و خاویکاتەوە، نەزەرى ئێوە لەمبارەوە چییە و لەم بوارەدا چى چاوەروان دەکەن؟
وڵام: پێموایە ئەوە راستە کە ئامریکا لە شەرى عیراق و ئەفغانستان هەڵەى زۆرى کرد و بە تایبەتى لە ئەفغانستان تێچەقیوە و سەرکەوتنى ئەوتۆى نەبووە، لە عیراقیش لە هەندێک بواردا نەک هەر بە مراد نەکەیشت، بەڵکوو توشى گرفتى گەورە هاتوە، ئێران یەکێک لەو وڵاتانەیە کە هەم لە عیراق و هەم لە ئەفغانستان دەستى ئاواڵە بووە و نفوزى زیادى کردووە، تەنانەت بە تایبەتى لە عیراق خۆى بە سەرکەوتوو دەناسێنآ. راستى ئەوەیە کە سەرەراى گرفتى لەشکرى و نیزامى، قەیرانى ئابوریش بۆ ئامریکا بۆتە دەردى سەربارى هەموو دەردان. پرسیار ئەوەیە ئایا ئامریکا دەستى لە چاوەروانى و بەرژەوەندیەکانى خۆى لە رۆژهەڵاتى ناوەراست هەڵگرتووە؟ ئایا ئامریکا شکستێکى نیزامى لە چەشنى شەڕى وییتنام توش هاتوە و خەرێکە خۆى لەو ناوچەیە بکشێنێتەوە؟
لە وڵامى ئەم پرسیارانەدا دەبآ بڵێم، ئەو چەشنە لێکدانەوانە زێدەرۆییە و ئەوەندە دیاردە و فاکتانەى کە کزى و ناکامى ئامریکا دەنوێنن، زۆر کەمترن لەوەى کە شکستى بە تەواوەتى ئامریکاى لەو ناوچەیەى، لەسەر بنیاد بنرآ. پێموایە ئەو جۆرە لێکدانەوانە ئیفراتین و هەموو لایەنەکانى ئەو مەسەلە نابینن. ئامریکا توشى گرفتى گەورە هاتووە، نەگەیشتۆتە زۆرێک لە ئامانجەکانى و زۆریش روونە کە لە عێراق خەریکى چەشنێک لە پاشەکشەیە و رێگاى بۆ خۆشدەکات. ئامریکا پاراستنى بەرژەوەندیەکانى خۆى لەو دوو وڵاتە و لە رۆژهەڵاتى ناوەراست مەبەستە و پێموانییە وا بە هاسان دەستیان لێهەڵناگرآ، بە پێچەوانە قەیرانى ئابورى گەورەى وا دنیاى داگرتووە و تەنانەت گەورەترین ئابورى جیهان، واتە ئامریکاشى شڵەژاندووە، ئەگەر لە کورت ماوەدا مەجبور بە هەندێک سازانى دەکات، لە درێژماوەدا خۆى دەبێتە پاڵنەرێک بۆ دەستدرێژى زۆرترى ئامریکا لەو ناوچە پڕ وزە و بە پیت و بەرەکەتە و پێگە سازکردنێکى زۆرتر. ئەگەر ئەو لایەنەى مەسەلەکەش ببینین، بۆمان دەردەکەوآ پاشەکشەى ئێستاى ئامریکا تا رادەیەکى زۆر تاکتیکیە(هەڵبەت لە ئەفعانستان نەک پاشەکشەى نەکردوە، خەرێکە هێزى زۆریش دەنێرآ بۆ قایمکردنى پێگەى خۆى). گەر لە ناو هەموو ئەو چوارچێوەدا مەسەلەى ئێرانیش چاو لێبکەین، بۆمان دەردەکەوآ نیگەرانى ئامریکا لە گەشەى نفوزى ئێران زیادى کردووە، هێشتا ئەو شەرتانەى لە کابینەى جۆرج بوشدا بۆ ئێران داندرابون، لە لایەن ئامریکاوە کەم نەکراونەتەوە یان هەڵنەگیراون. ئەگەر ئێران تەماعى رێکەوتوە دەسەڵاتى خۆى لەو ناوچەیە پەرە پێبدات یان لە پروپاگاندەى خۆیدا لە تەپڵى سەرکەوتن بکوتآ، لە راستیدا بە هۆى گەمارۆى ئابورى، بە هۆى هاتنەخوارى بەهاى نەوت و بە دەلیلى تێکرمانى بارى ئابورى خۆى و قەیرانى ئابورى جیهانى، لە ناوخۆدا کەوتۆتە گێژاوەیەکى گەورەى سیاسى و ئابورى. کێشە ناوخۆییەکانى دەسەڵات بە چەند قات گەورەتر بۆتەوە، لەگەڵ بزوتنەوە و بەربەرکانێى خەڵک بەرەوروە و لەبارى نێونەتەوەییش تەریک کەوتۆتەوە. کۆمارى ئیسلامى ئێستا زۆر زیاتر لە جاران بە دەردەکانى خۆیەوە دەناڵێنآ، ئامریکا و دنیاى رۆژئاواش ئەم راستیانە دەبینن.
پرسیار: کە وابآ ئێوە لەو باوەرە دان کێشەکانى ئێران هەر لە جێى خۆى ماوە و ئامریکاش رۆژهەڵاتى ناوەراست بەجآ ناهێڵآ و بۆیە ئەگەرى روبەروو بوونەوەى ئێران و ئامریکا و قوڵتر بوونەوەى کێشەى نیوانیان، زۆرترین ئەگەرە؟
وڵام: بەڵآ پێموایە، رەنگە ئەم روبەروو بوونەوە وەدرەنگتر بکەوآ، بەڵام نە ئێران دەتوانآ دەست لە سیاسەتى تا ئێستاى هەڵبگرآ و نە ئامریکاش ئەو مەوقعیەتەى ئێستاى ئێرانى لە ناوچەکە بۆ تەحەمول دەکرآ.
پرسیار: هەروەک دەزانن ئامریکا لەگەڵ کشانەوەى هێزەکانى لە عیراق، دەیهەوآ لەگەڵ حکومەتى ناوەندیى عیراق زۆرتر بسازآ و تەنانەت شیعە و سونەش لێک نزیک بکاتەوە. ئایا ئەم واقیعیەتە نابێتە هۆى ئەوە کە حکومەتێکى بەهێزى شیعە لە عیراق، لەگەڵ ئێران رێکبکەوآ و ئەوەش دەسەڵاتى ئێران لە ناوچەکەدا زۆرتر بکات؟
وڵام: بەڵآ ئەوە ئەگەرێکە کە ئێران کارى بۆ دەکات، ئەوەش راستە کە دەوڵەتى ئامریکا دەیهەوآ شیعە و سوننى لێک نزیک بکاتەوە بە مەبەستى ئەوەى حکومەتێکى بەهێز لە عیراق نەکەوێتە ژێر تەئسیرى ئێرانەوە. لایەنێکى دیکە لێرەدا ئەوەیە کە عیراق هێشتا سەقامگیر نەبووە، سوننى و شیعەى عیراق بە هاسان رێکناکەون، کێشەى حکومەتى هەرێم و حکومەتى ناوەند هێشتا ئاڵۆزى زۆرى تێدایە، کە وابآ لە عیراقدا هێشتا دورین لە پێکهاتنى حکومەتێکى مەرکەزى بەهێز. حکومەتێک کە سوننى عیراقیش تێیدا بە تەواوى بەشدار بآ، ئەوجار کێشەکانى لەگەڵ ئێرانێک کە دەکەوێتە ژێر گوشارى دنیاى دەرەوە، بە هاسان چارەسەر ناکرآ و ناتوانآ بە تەواوى لەگەڵى رێکبکەوآ. جیا لەوانە ئێران و عیراق چەندین کێشەى سنوریى وشکانى و ئاوییان هەیە و وڵاتانى عەرەبى بە توندى دژى هەرچەشنە دەسەڵاتێکى ئێران لە عیراقن. بە برواى من وەزعەکە زۆر ئاڵۆزتر لەوەیە کە خەونەکانى حکومەتى مەزهەبآ ئێران بێنە دآ.
پرسیار: ئەو وەزعەى ئێستا بە برواى تۆ چ کاریگەریەکى لەسەر دۆخى کورد دەبێت، چ لە ئێران و چ لە عیراق؟
وڵام: راستى ئەوەیە کە هەم ئێران و هەم عیراق لە هەر حاڵەتێکدا، دژ بە کورد هاودەنگییان هەیە و لەو بارەوە هاوئاهەنگى دەکەن. هەرتک لایان حەولدەدەن کە حکومەتى هەرێم کز بکەن، بزوتنەوەى کوردە رۆژهەڵات و حیزبە سیاسیەکانى لاواز بکەن. تێدەکۆشن نێوانى کوردى عیراق و ئێران تێکبدەن و لەو رێگایەوە هەرتک لایان لاواز بکەن. ئەوە سیاسەتێکى نەگۆڕە. ئێستا دەبینین حکومەتى مالیکى هێشتا بە تەواوى نەکەوتۆتە سەر پێى خۆى، هەرەشەکانى بۆ سەر کورد زیادى کردووە و داواى گۆڕانى دەستور و کەمکردنەوەى دەسەڵاتى هەرێمەکان و زیادکردنى دەسەڵاتى ناوەند دەکات و دەیهەوآ ئەسڵى فیدرالیسم بنێتە ژێر پآ. سوننى و کۆنە بەعسیەکانیش هەر هەمان مەبەستیان هەیە و دیومانە کە هەموو ئەوانە سەرەراى ناکۆکى خۆیان، لەوبارەوە زۆر جاران هاوئاهەنگ بوون. لە کورتماوەدا دۆخى کورد دژوارتر دەبآ، بەڵام بە بآ کورد عیراق سەقامگیر نابآ و حکومەتى ئێرانیش بە خۆى گرفتە روو لە زیاد بووەکانى خۆى بۆى نالوآ کە لە پیلانەکانى دژ بە کورد سەرکەوتوو بآ. بەشێکى زۆریش بۆ بەرپەرچدانەوەى ئەو پیلانانە پێویستى بە هاوئاهەنگى و هاوکارى هێزە سیاسیەکانى کورد لە باشور و رۆژهەڵات هەیە کە دەبآ بە جیدى بخرێتە بەرچاو و کارى بۆ بکرآ و باوەرى پێبهێندرآ کە ئەوەش سەرچاوەیەکى هێزە لەم گەمەى سیاسیەدا.
پرسیار: هەروەک ئاگادارن ئێران بە نیازە لە رێگاى گوشارخستنە سەر حکومەتى عیراق و حکومەتى هەرێم، جێگە و پێگەى حیزبە سیاسیەکانى کوردستانى ئێران لێژ بکات، بەڵام لە هەمان کاتدا تۆپبارانى ناوچە سنورییەکانى هەرێمى کوردستانى درێژە پێدەدات و ئەنسارى حیزبوڵڵا بە هێز دەکات و لە کارى خۆى دژ بە کورد کۆتایى نەکردوە. لە لایەکى دیکەوە دەبینین حکومەتى عیراقیش بەرانبەر بەو دەستدرێژیانەى ئێران بێدەنگە. ئێوە ئەو وەزعە چۆن هەڵدەسەنگێنن؟
وڵام: ئەو وەزعە سەلمێنەرى ئەو قسانەیە کە پێشتر لەسەر هاوئاهەنگى ئێران و عیراق دژ بە کورد باسمان لێوەکرد. ئێران هەم بە تۆپبارانى سنور گرفت بۆ حکومەتى هەرێم ساز دەکات و هەم بە گوشار هێنان بۆ رووبەروو کردنەوەى ئەو حکومەتە لەگەڵ کوردى ئێران، دەیهەوآ لایەنێکیتر لە پشتیوانانى ئەو حکومەتە کوردیە لاواز بکات و لە ناو کورداندا پێگەى دەسەڵاتى کوردى لە عیراق زەعیف بکات. حکومەتى ناوەندیى عیراقیش لاواز بوونى هەرتک لایەنى کوردى بە دەستى هەرکەس بآ، لە قازانجى خۆى دەبینآ. پێویستە کوردیش لە هەر حاڵدا و لە هەر پارچەیەکى کوردستاندا ئەو راستییە بسەلمێنآ کە بزوتنەوەى پارچەکانى دیکە بە پشتیوان و سەرچاوەیەکى هێزى خۆى بناسآ.
پرسیار: پێتوایە ئەو گوشارانەى لەسەر حکومەتى هەرێمە، چەندە کاریگەرى هەبآ کە پاڵیان پێوە بنآ تا کوردى ئێران مەحدودتر بکەنەوە؟
وڵام: تا ئێستا ئێمە، حیزبە سیاسیەکانى رۆژهەڵات، زۆر بە جیدى و ژیرى موراعاتى وەزعى کوردستانى عیراقمان کردووە و زۆر مەحدودیەتیشمان قبوڵ کردوە، پێموانییە حکومەتى هەرێم بکەوێتە ئەو داوە کە لەوە زیاتر گوشار بخاتە سەر کوردى ئێران، چونکوو زۆر بە زەرەرى هەموو کورد و حکومەتى هەرێمیشە. لە حاڵێکدا کە بە ئاشکرا دەبینن ئەنسارى ئیسلام بە دژى ئەوان بەهێز دەکرێن و مەیدانیان بۆ ئاواڵە کراوەو، رۆژ نییە ئێران پیلاننەگێرآ تا دەسەڵاتى کوردى لێرە بەرتەسک بکاتەوە، چۆن و لە پێناو چیدا بە دژى دۆستە ستراتێژیەکانى خۆیان هەنگاو دەنێن؟ پێموانییە دەسەڵاتى کوردى هەڵەى وابکات. جیا لەوانە بیروراى خەڵکى کوردیش ئەوها شتێک قبوڵ ناکات. حیزبەکانى کوردستانى رۆژهەڵات پێویستە بۆخۆشیان بۆ پوچەڵ کردنەوەى وەها پیلانێک هاوکارى بکەن و دنیاى دەرەوەش بە دژى ئەو گوشارانەى ئێران تێبگەیەنن و پێوەندى خۆشمان لەگەڵ حکومەتى هەرێم و حیزبە سیاسیەکانى بەهێز بکەین. پێموایە کوردى عیراق و ئێران لەم ساڵانەى دواییدا و لە دەیەى 90 زایینى بەوڵاوە ئەوەندە هاوخەباتیان بووە و ئەوەندە پێوەندییان پتەو بووە کە بە هاسان ناکرآ ئەو نێوانە بشێوێندرآ. چارەنوسى ئەو دوو بەشەى کوردستان زۆر پێکەوە گرێدراوە. دوژمنان ئەوە باش دەزانن و لێى نیگەرانن، هەر بەو ئەندازەش هێزە سیاسیەکانى کوردیش تێیگەیشتون و بە خاڵێکى بەهێزى خۆیان و بزوتنەوەکەى دەزانن.
پرسیار: ئایا پێتانوانییە ئەو گۆڕانکارییانە دەخوازآ کە هێزە سیاسیەکانى رۆژهەڵاتى کوردستان پێویستە ببنە خاوەنى پلاتفۆرمێکى هاوبەش و لەم قۆناغەدا دەبآ هاودەنگ و هاوئاهەنگ بن؟ لە روانگەى ئێوەوە گونجاوترین شێوازى هاوکارى لە نێوان هێزە سیاسیەکاندا کامەیە؟ گرفتەکانى سەر رێگاى هاوکارى بە چى دەزانن؟
وڵام: بەڵآ لەو هەلومەرجەدا هاوکارى هێزە سیاسیەکانى رۆژهەڵاتى کوردستان پێویستیەکى هەنوکەییە و دەبآ بۆ ئەو مەبەستە حەولێکى چڕوپڕ بخرێتە گەڕ. بوونى پلاتفۆرمێکى هاوبەش کە هەموان پێى پابەند بن، لانیکەم لە سەر چەند خاڵى گرینگ دەتوانآ یارمەتیدەرمان بێت. لە حاڵ و هەواى ئێستاى ناو حیزبە کوردیە ئێرانیەکان و دواى جیاییەکانى کە پێشهاتوون، ئەوە کارێکى هاسان نییە و پێکهێنانى بەرە یان پلاتفۆرمێکى هاوبەشى دژوارتر کردوە.
ئێمە لەمبارەوە نابآ خۆمان بە یەک شکڵى تایبەتەوە قەتیس بکەین، سیاسەتى بەرە یان هیچ سیاسەتێکى نادورستە. دەکرآ بیر لە هاوکارى کاتى، پرۆژەى گشتى تایبەت و هاوئاهەنگیش لە بڕە بوارێکدا بکرێتەوە. جیا لەوانە ئێمە پێمانباشە هەموان دڵگەورەیى بنوێنن و وردە ناکۆکى نەکەنە لەمپەر لە سەر رێگاى هاوکارى و لێک نزیکبونەوە. حیزبە کوردیەکانى کوردستانى ناو ئێران بۆ ئەو مەبەستە هەم درەنگ جوڵاونەتەوە وهەم زۆر جار بە هۆى سیاسەتى پاوانخوازانەوە رێکنەکەوتون و بۆیەشە لە زەمینەى پێکەوە کارکردندا کەم ئەزمونین. دەردێکى دیکە تاراوگەنشینى و دورییە لە خاک و زێدى خۆمان کە دەبێتە مایەى جۆرێک لە خاوى و قورسى لە کاردا. هەلومەرجى سیاسى و گۆڕانکارییەکان وەها بە خێرایى پێکدێن کە فورسەتى زۆرى بۆ نەهێشتوینەتەوە و، گەر پەلەى تێدا نەکەین هەلەکان لە بار دەچن و هەموومان و خەڵکەکەمان زەرەرى تێدا دەکەین، بەڵام لە هاوکارى و بوونى پلاتفۆرم و بەرەدا نەک هەر کەس زیان نابینآ بەڵکوو هەمومان و گەلەکەمان قازانى لێدەکەین. ئایا ئەو قازانجە گەورە، حەق وایە بکرێتە قوربانى هەندێک ناکۆکى یان ئیختیلافى حیزبى و پڕەنسیپى خۆکرد؟ بۆیە پێویستە لە هەوەڵین هەنگاودا ئەوانەش کە پێوەندى نیوانیان رەسمى و ئاسایى نییە، ئەو پێوەندیانە ساز بکەنەوە. بە خێرایى دیالۆگى ئاشکرا و گشتى ساز بدرآ بۆ ناسین و لابردنى کۆسپەکان و پێکهێنانى رۆحى تەفاهوم و تەحەمولى یەکترین، سەرەراى ناکۆکى و جیاوازییەکانى نیوانمان.
Komala Party له Twitter, ڵاپهڕی ئێمه له Facebook .وهرگرتنی بابهتی نوێ له رێگهی RSS
(No Ratings Yet)
