ڕیفڕاندۆمی هەرێمی کوردستان نەک هەر جوڵەیەکی بەجێی سیاسی گەورە و گرینگ بوو، بەڵکوو ئاخیزێکی جەماوەریی مەدەنی بێ وێنەش بوو کە هەم سەرکەوتنی ڕاپرسیەکەی مسۆگەر کردو، هەم لەرز و ترسی زۆری خستە گیانی داگیرکەرانی کوردستان. ئەوە گەوهەر و ناوەرۆکی ئەو دیاردە سیاسیەیە کە دەبێ ببیندرێ و بناسرێ و بە دەستەوە بگیرێ تا لە درێژەی پڕۆسەکە و هەنگاوەکانی دواتریشدا کەڵکی لێ وەربگیرێ.

بە تایبەتی ڕێژەی بەشداریی باڵای خەڵکی ناوچە دایراوەکان و بە تایبەتی کەرکوک، بە تورکمان و عەڕەبەوە، شۆکێکی گەورە بوو بۆ داگیرکەرانی کوردستان لە بەغدا، تووشی سەرسوڕمان و نیگەرانییەکی بێ وێنەی کردن کە مەجبور بوون ناخی ڕاستەقینەی خۆیان بنوێنن و نەتوانن بیشارنەوە. هەروەتر ئەگەر لە باشور بە چوونە سەر سندوقەکانی دەنگدان ڕێفڕاندۆم بەڕیوە چوو، لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان سەرەڕای میلیتاریزە کردنی شار و شەقام و وەڕێخستنی تانگ و زرێپۆش و هێزی تایبەت، بە ئاخێزی جەماوەر لە شەقام و شار، ڕێفڕاندۆمێکی مەدەنی و پڕ شکۆ بە مارش و سرود لە ژێر سایەی دیکتاتۆریەکی بێ بەزەیی و کۆنەپەرەستدا کرا و سەری گرت. بەڵێ ئێمە دوو هەنگاوی هاوئاهەنگ و گەورەمان وەپشت سەر نا کە مانای سیاسی زۆر گەورەیان هەبوو.

ئەگەر دەبینین داگیرکەرانی کوردستان بە پەلە کەوتنەخۆ و زۆر زوو پەیمانی نیزامی و مانۆڕی سەربازیی هاوبەشیان پەسەند کرد و کەوتنە هوڕوگیف و هەڕەشە کردن، هی بەهێزی و یەکدڵییان نەبوو، لە ترس و لەرزی ئەو ئاخێزە گەورەی جەماوەر لە کوردستان وێک کەوتن کە لە ڕاستیداخاڵی لاواز و درزبردنی کولەکەی رۆحیان دەخاتە بەر دیدەی هەموان. بەوەشەوە دەبێ حیسابی تەواو بۆ ئەو هاوپەیمانەتیە شومە بکرێ و بە هەندی وەر بگرین.

ئێستا ئێمەی خەڵکی کوردستان لە بەردەم تاقیکردنەوەیەکی مێژوویی گەورە وەستاوین، ڕێفڕاندۆم دەسپێکێکی بەجێ و مەزن بوو، باشە بزانین هێشتا بەربەستی جیددی لەسەر رێمانە، دنیای دەرەوە و زلهێزەکان دەبینن گۆڕانکاری هەیە، بەڵام هەر لە بیری ئەوە دان چۆن لە ڕوانگەی بەرژەوەندیی خۆیاندا بە کەمتر ڕازیمان بکەن، چۆن وەک هاوپەیمانێک کە مەجالی قوربانی کردنی هەیە، ڕامانبگرن و بمانهێڵنەوە تا توانی مانۆڕیان ھەبێ لەسەر چارەنووسی کوردستان. بە زمانێکی دیکە ، پێیدەوێ تا بەو نەتیجە بگەن بێ دووروویی و دوو دڵی دەبێ مافی کوردستان بسەلمێندرێ. چۆن ئەو ئاکامە دێتە دی؟ داگیرکەران وەخۆ کەوتوون و دنیای دەرەوەش هێشتا بڕیاری ئەو گەلە بێ گەڕانەوە نابینن یان خەریکی شەش و بێشن تا بزانن لە نێوان ئێمە و داگیرکەران و هێزەکانی ناوچەدا چۆنیان بۆ دەلوێ.

بەڵێ ئەوە خەڵکی کوردستان و هێزە سیاسیەکانن کە بە کردەوەی خۆیان دەتوانن ئەو دۆخە سیاسیە یەکلا بکەنەوە و ئەو بەربەستانەی پێش سەربەخۆیی وەلا بنێن. ئەو سەرکەوتنەی تا ئێستا نابێ خۆش خەیاڵمان بکات. بە دڵنیاییەوە جەوهەری ئەو دینامیسمەی لە یەکەم هەنگاو دا شەقڵی سیاسی شکاند و ئیرادەی گەلی وەسەرخست، بزاوتی جەماوەر و بوونیان لە سەحنەدا بوو. ئەوە ئەو ئێکسیرەیە کە لە درێژەی هەموو پڕۆسەکەدا هێزمان دەداتێ و سەرکەوتنی هەر قۆناغێک زامن دەکات.

بۆ ئەوە پێویستە هاوکات لەگەڵ دیپڵۆماسی و هاوار بۆ رای گشتیی جیهانی بردن، لەگەڵ کار بۆ هاودەنگی ناوخۆیی و هەنگاونانی سیاسی و هێمنانە، جەماوەر بجوڵێنین و شانۆی گەورەی جەماوەرێێ وەرێبخرێ بۆ بە ڕەسمیەت ناسینی ڕێفڕاندۆم و سەربەخۆیی. با هەموو ڕۆژێ بە دەیان هەزار کەس لە شارەکانی باشور، لە دەرەوەی وڵات و لە هەر کوێ کە دەگونجێ بەردەرکی نەتەوە یەکگرتووەکان، سەفارەتی زلهێزەکان بە دروشمی ئاشتی و بۆ دیفاع لە ژیان و کەرامەتی گەلێکی بەشخوراو، بگرن و، بە بەرچاوی خەڵکی جیهانەوە سوربوونی خۆیان بۆ مافەکانیان بنوێنن و سۆزی خەڵکی ئازادیخوازی جیهان بەرەو خۆمان ڕابکێشین، با شارو شەقام پڕ کەین لە هاواری ئازادی تا دەستی داگیرکەرانی کوردستان کورت کەینەوە. با هەموو کوردستان “تای تەرازوو یەک و تێکڕا بتەقن”. بە وەرێخستنی وەها خەباتێکی جەماوەریی و مەدەنی، گومانم نییە ئەو قۆناغەش بە سەربەرزی و سەرکەوتویی تێپەڕ دەەکرێ، جەماوەر نیشانیان دا لە دەرەوە، لە ناوەوە و لە هەموو کوردستان بە وشیاری و لێهاتوویی و بەخەمبوونێکی بەرزەوە ئامادەن ئیرادە و ئیقدام بکەن، با ئەو دەرفەتە زێڕینە لە دەست نەدەین.

بابەتی پێشووبیانیە کومەلە در بارەی بازداشت های وسیع در کردستان
بابەتی دواترپەیامی هاوڕێ عومەر ئێلخانیزادە بە بۆنە ماڵئاوایی لەژیان کردنی مام جەلال